تشخیص طلای اصل از بدل؛ ۸ روش از ساده تا دقیق
در این مقاله
خلاصه در یک نگاه
- هیچ تست خانگی‌ای برای تشخیص طلای اصل صددرصد قطعی نیست.
- مهر عیار، آهن‌ربا، سرکه و ساییدگی لبه‌ها نشانه‌های اولیه میدهند.
- دقیق‌ترین روش غیرمخرب، دستگاه XRF در آزمایشگاه طلاست.
- مهم‌ترین محافظت: خرید از فروشنده‌ی معتبر با فاکتور رسمی.
با گران شدن طلا، بازار طلای بدل و روکش‌دار هم داغ‌تر شده است. بعضی از این قطعات آن‌قدر خوب ساخته می‌شوند که با چشم تشخیص‌شان سخت است. در این مقاله روش‌های تشخیص طلای اصل را از ساده‌ترین تست‌های خانگی تا دقیق‌ترین روش‌های آزمایشگاهی مرور می‌کنیم. نکته‌ی مهم این است که هیچ تست خانگی‌ای صددرصد قطعی نیست و برای خریدهای مهم باید سراغ روش‌های دقیق رفت.
بدل، روکش‌دار و کم‌عیار چه فرقی دارند؟
- بدل: قطعه‌ای از فلزات ارزان مثل برنج یا استیل که هیچ طلایی ندارد یا فقط لایه‌ای بسیار نازک دارد.
- روکش طلا (آب طلا): فلز پایه‌ی ارزان با یک لایه‌ی نازک طلا. ظاهرش واقعی است، اما ارزش طلایی ناچیزی دارد.
- طلای کم‌عیار: طلای واقعی، اما با عیاری پایین‌تر از آنچه ادعا شده؛ مثلاً ۱۴ عیار به‌جای ۱۸ عیار.
روش‌های ساده و خانگی
۱. بررسی مهر عیار
جواهرات معتبر معمولاً عدد عیار را روی خود دارند: ۷۵۰ یا 18K برای ۱۸ عیار. جای آن معمولاً داخل حلقه‌ی انگشتر، روی قفل زنجیر یا پشت آویز است. حروفی مثل GP، GF یا HGE یعنی قطعه روکش‌دار است. البته مهر را هم می‌شود جعل کرد؛ پس نبودن مهر نشانه‌ی خطر است، ولی بودنش تضمین نیست.
۲. تست آهن‌ربا
طلا خاصیت مغناطیسی ندارد. اگر جواهر به یک آهن‌ربای قوی جذب شد، به احتمال زیاد فلز پایه‌ی آن آهنی است. اما بسیاری از فلزات بدل مثل برنج و مس هم جذب آهن‌ربا نمی‌شوند؛ پس جذب نشدن به معنای اصل بودن نیست.
۳. تغییر رنگ پوست
اگر جواهر بعد از مدتی استفاده جای سبز یا سیاه روی پوست باقی بگذارد، احتمالاً فلز پایه‌ی آن مس یا آلیاژ ارزان است. طلای ۱۸ عیار معمولاً چنین اثری ندارد، هرچند لوازم آرایشی هم گاهی باعث تغییر رنگ پوست می‌شوند.
۴. بررسی ساییدگی لبه‌ها
در قطعات روکش‌دار، بعد از مدتی لایه‌ی طلا در لبه‌ها و نقاط پرتماس ساییده می‌شود و رنگ فلز زیرین، معمولاً نقره‌ای یا مسی، دیده می‌شود. طلای واقعی رنگ یکدستی در تمام عمق خود دارد.
۵. تست سرکه
مراقب باشید
تست سرکه قطعی نیست و روی جواهرات نگین‌دار یا مروارید نباید انجام شود. چند قطره سرکه‌ی سفید روی قطعه: طلای اصل تغییر رنگ نمی‌دهد، اما بعضی فلزات بدل تیره یا سبز می‌شوند.
روش‌های دقیق‌تر
۶. اندازه‌گیری چگالی
طلای خالص بسیار سنگین است و چگالی آن حدود ۱۹٫۳ گرم بر سانتی‌متر مکعب است. طلای ۱۸ عیار بسته به آلیاژ حدود ۱۵ تا ۱۶ گرم بر سانتی‌متر مکعب چگالی دارد. با یک ترازوی دقیق و ظرف آب می‌توان چگالی را اندازه گرفت. این روش برای قطعات توپر و بدون نگین نتیجه‌ی نسبتاً خوبی می‌دهد، اما برای قطعات توخالی یا نگین‌دار مناسب نیست.
۷. تست اسید (سنگ محک)
طلافروشان با کشیدن قطعه روی سنگ محک و ریختن اسیدهای مخصوص هر عیار، عیار تقریبی را تشخیص میدهند. این روش سریع است، اما باید توسط فرد باتجربه انجام شود و ممکن است سطح قطعه را کمی آسیب بزند.
۸. دستگاه XRF در آزمایشگاه
دقیق‌ترین روش غیرمخرب، استفاده از دستگاه طیف‌سنج فلورسانس اشعه‌ی ایکس (XRF) است که در آزمایشگاه‌های طلا وجود دارد. این دستگاه در چند ثانیه درصد طلا و فلزات دیگر را نشان می‌دهد، بدون اینکه به جواهر آسیبی برسد. برای خرید طلای دست‌دوم یا قطعات گران‌قیمت، هزینه‌ی کم آزمایشگاه کاملاً ارزشش را دارد. فقط توجه کنید که XRF سطح قطعه را می‌سنجد و برای قطعات با روکش ضخیم، آزمایشگاه ممکن است روش‌های تکمیلی پیشنهاد کند.
مهم‌ترین توصیه: از کجا می‌خرید؟
اشتباه رایج
اعتماد به قیمت «خیلی ارزان». طلای واقعی را نمی‌شود خیلی پایین‌تر از نرخ روز فروخت؛ چنین پیشنهادهایی معمولاً نشانه‌ی بدل یا کم‌عیار بودن جنس است.
- از فروشنده‌ی شناخته‌شده و دارای مجوز خرید کنید.
- همیشه فاکتور رسمی با وزن، عیار، اجرت و مشخصات فروشنده بگیرید.
- به قیمت‌های «خیلی ارزان» شک کنید. طلای واقعی را نمی‌شود خیلی پایین‌تر از نرخ روز فروخت.
- در خرید از افراد ناشناس یا آگهی‌های اینترنتی، قبل از پرداخت، قطعه را به آزمایشگاه ببرید.
اگر به دنبال آویز یا گردنبند طلای ۱۸ عیار هستید، می‌توانید پلاک‌های طلای سوان گلد را ببینید.
سؤالات متداول
آیا طلای اصل جذب آهن‌ربا می‌شود؟
خیر، طلا خاصیت مغناطیسی ندارد. اما بسیاری از فلزات بدل هم جذب نمی‌شوند، پس این تست به‌تنهایی کافی نیست.
حروف GP یا GF روی طلا یعنی چه؟
این حروف نشان میدهند قطعه روکش طلا دارد و طلای توپر نیست.
تست طلا در آزمایشگاه چقدر طول می‌کشد؟
با دستگاه XRF معمولاً چند ثانیه تا چند دقیقه؛ بدون آسیب به جواهر.
منابع: Wikipedia – X-ray fluorescence، Wikipedia – Touchstone، Wikipedia – Gold (density).
